Yakup Kadri
Karaosmanoğlu
(Hayatı)
27 Mart 1889’da
Kahire’de doğdu, 13 Aralık 1974’te Ankara’da öldü. Yazar, diplomat,
politikacı. Karaosmanoğulları’ndan Abdülkadir Bey ile İkbal Hanım’ın
oğlu. Yazar Burhan Asaf Belge’nin eniştesi. Yazar Murat Belge’nin
eniştesi. İlköğrenimine ailesiyle birlikte 6 yaşındayken gittiği
Manisa’da başladı. 1903’te İzmir İdadisi’ne girdi. Ömer Seyfettin,
Şahabeddin Süleyman ve Baha Tevfik ile burada tanıştı. Babasının
ölümünden sonra 1905′te annesiyle birlikte Mısır’a gitti.
Öğrenimini
İskenderiye’deki bir Fransız okulunda tamamladı. 2′nci Meşrutiyet’in
ilanından kısa bir süre önce İstanbul’da geldi. 1908’de başladığı
İstanbul Hukuk Mektebi’ni bitirmedi. 1909’da Şehabettin Süleyman
aracılığıyla Fecr-i Âti topluluğuna katıldı. Muhit, Şiir ve Tefekkür,
Servet-i Fünun, Rübab, Türk Yurdu, Peyam-ı Edebi, Yeni Mecmua, İkdam
gibi dergi ve gazetelerde yazıları yayınlandı. 1916’da tedavi olmak
için gittiği İsviçre’de üç yıl kaldı. Mütareke yıllarında İkdam
gazetesindeki yazılarıyla Kurtuluş Savaşı’nı destekledi. 1921’de
Ankara’ya çağrıldı.
“Tetkik-i Mezalim” komisyonundaki görevi nedeniyle Kütahya, Simav,
Gediz, Sakarya yörelerini ddlaştı. Cumhuriyet’in ilanından sonra
1923’te Mardin, 1931’de Manisa milletvekili oldu. Burhan Asaf Belge’nin
kızkardaşi Leman Hanım’la evlendi. 1932’de Vedat Nedim Tör, Şevket
Süreyya Aydemir, Burhan Asaf Belge ve İsmail Hüsrev Tökin ile birlikte
“Kadro” dergisini kurdu. 1934’te dergi kapatıldı. Tiran elçiliğine
atandı. 1935’te Prag, 1939’da La Hay, 1942’de Bern, 1949’da Tahran ve
1951’de yine Bern elçiliklerine getirildi. 27 Mayıs 1960’tan sonra
Kurucu Meclis üyeliğine seçildi. Siyasal hayatının son görevi 1961-1965
arasındaki Manisa milletvekilliği oldu. Ulus gazetesinin başyazarlığını
yaptı. Anadolu Ajansı’nın Yönetim Kurulu Başkanı’ydı. Ölümünden sonra
Beşiktaş’ta Yahya Efendi Mezarlığı’nda toprağa verildi.
Çocukluktan başlayarak babasının
zengin kütüphanesinden yararlanıp okuma zevki edindi. Mısır’daki
günlerinde bu zevki geliştirdi. Yazarlığa Ümit, Servet-i Fünun, Resimli
Kitap gibi dergilerde başladı. Fecr-i Âticiler’in “sanat kişiseldir”
görüşünü paylaştığı ve “sanat için sanat” yaptığı bu ilk döneminde
“Nirvana” adlı bir oyun, makaleler, denemeler, şiirler ve öyküler
yazdı. Balkan Savaşı ve I. Dünya Savaşı sırasında ülkenin içinde
bulunduğu zor koşullar, sanat anlayışını değiştirmesine yol açtı.
Sanatın toplumsal işlevine de ağırlık vermeye başladı. Bu ikinci dönem
eserlerinde önce Ömer Seyfettin ve arkadaşlarının dilde yenileşme
çabalarına karşı çıktı.
Sonra Ziya Gökalp‘in de etkisiyle Yeni Lisan ve
Milli Edebiyat akımını benimsedi. Daha çok romancı yönüyle ön plana
çıktı. Bu türün edebiyatımızdaki önemli temsilcilerinden biri oldu.
Yazarlık yaşamı boyunca Batı edebiyatı özelliklerine de sıkı sıkıya
bağlı kaldı. Balzac, Flaubert ve Zola’dan etkilendi. Eserlerinde belli
tarihsel dönemleri ele aldı. Kiralık Konak I. Dünya Savaşı öncesinin,
Hüküm Gecesi II. Meşrutiyet’in, Sodom ve Gomore Mütareke döneminin,
Yaban Kurtuluş Savaşı yıllarının, Ankara Cumhuriyet’in ilk on yılının,
Bir Sürgün 2′nci Abdülhamid döneminin işlendiği romanlardır. Panorama
1923-1952 yıllarını kapsar. 1955’ten sonra da anıları dışında kitap
yazmadı. Romanları arasında en ünlüleri Nur Baba, Kiralık Konak ve
Yaban’dır. İlk romanı Nur Baba, 1922’de kitap olarak basılmadan önce
gazetede yayınlandı.
ESERLERİ
ROMAN
Kiralık Konak (1922)
Nur Baba (1922)
Hüküm Gecesi (1927)
Sodom ve Gomore (1928)
Yaban (1932)
Ankara (1934)
Bir Sürgün (1937)
Panaroma (2 cilt, 1953)
Hep O Şarkı (1956)
ÖYKÜ
Bir Serencam (1914)
Rahmet (1923)
Milli Savaş Hikâyeleri (1947)
ŞİİR
Erenlerin Bağından (1922)
Okun Ucundan (1940)
OYUN
Nirvana (1909)
ANI
Zoraki Diplomat (1955)
Anamın Kitabı (1957)
Vatan Yolunda (1958)
Politikada 45 Yıl (1968)
Gençlik ve Edebiyat Hatıraları (1969)
MONOGRAFİ
Ahmet Haşim (1934)
Atatürk (1946)
MAKALE
İzmir’den Bursa’ya (1922, Halide Edip,
Falih Rıfkı Atay ve Mehmet Asım Us ile birlikte)
Kadınlık ve Kadınlarımız (1923)
Seçme Yazılar (1928)
Ergenekon (iki cilt, 1929)
Alp Dağları’ndan ve Miss Chalfrin’in Albümünden (1942)
