Yusuf Akçura
(Hayatı)
1879
yılında doğan Yusuf Akçura, 1803 yılında İstanbul’a
gelmiştir. Türkçülük akımının önde gelen düşünür ve
tarihçisidir. Onbeş yıl İstanbul’da
kalmıştır. 1896 yılında Erkan-ı Harbiye’ye giren Akçura, Jön Türk
faaliyetlerine katıldığı için tutuklanmış ve okuldan bir süre
uzaklaştırılmış, Trablusgarp’a gönderilmiştir. Arkadaşı Ferit
Tek’le birlikte kaçarak Paris’e gitmiş, orada Ecoie Libre deş
Sciences Politiques’te eğitimini sürdürmüştür.
1903
yılında Rusya’ya dönmüş ve ünlü “Üç Tarz-ı Siyaset”
makalesini yazmış ve 1904′te yayınlamıştır. 1905 Rus Devrimi’nden sonra
“Kazan Muhabiri” adıyla bir gazete çıkarmış ve Alimcan
Barudi’nin yönetimindeki Türk Okulu’nda tarih dersleri
vermiştir.
“Rusya Müslümanları İttifakı” isimli siyasal partinin
kurucuları arasında yer almıştır. 1908 yılında İstanbul’a gelmiştir.
Harbiye ve Mülkiye’de hocalık yapmış, Kurtuluş Savaşı’na katılmış,
İstanbul ve Kars milletvekilliği yapmış, Hukuk Fakültesi’nde ders
vermiş, Türk Tarih Kurumu Başkanlığı yapmış ve 11 Mart 1935′te
ölmüştür.
Yusuf Akçura’nın en önemli makalesi “Üç Tarz-ı Siyasettir.
Bu makalesinde Pan Türkçülüğü Önerir.
Rusya’dan gelen Türkistanlı, Kazakistanlı, Azerbaycanlı, Kırımlı Türk ya
da Tatar göçmenler kendilerini Pan Slavizm’in kurbanı olarak
gördüklerinden ve yüreklerinde bir özlem taşıdıklarından, kuramsal
olarak en ateşli Türkçü (Turancı) olmuşlardır.
Akın
akın Türkiye’ye geldiler
Kafkas, Tatar, Türkmen ve Kırımlı pek çok Türk, Sovyetlerin baskısından kurtulmak ve
siyasal faaliyetlerini yürütmek için Türkiye’ye göç etmişlerdir.
Bunlardan Cafer Seydahmet, Türkistanlı Osman Hoca ve
Mustafa Çokay, İdil-Ural Tatarlarından Ayaz
İshakî, Kuzey Kafkaslı Sait Şamil, Azerbaycanlı
Mehmet Emin dir.
ESERLERİ
Yusuf
Akçura’nın kendi kaleminden çıkan haltercümeleri şunlardır:
1 — 1905 de Osmanlı türkçesi ile “‘Mevkufiyet Hatıraları”
(I. Duma’ya (Parlamentoya) seçilmesini önlemek için bahane ile
tevkifi).
2 — 1911 de
“Başımdan geçenler” O renburg’da Matbaai Hüseyiniye’de basılmıştır.
3 — “Defter-i
A’malim” Harbiyede I. defa tutuklu iken yazılmıştır. Birinci defter
çocukluk hatıralarını kapsar. II. defter kaybolmuştur. Rahmetli yazar
ve millet hadimi Muharrem Feyzi Tugay, Akçura’nın rahmetli eşi Selma
Hanımefendiden I. defteri alarak “Yusuf Akçura’nın Hayatı ve Eserleri”
adlı kitabını yayınlamıştır (1937 de hazırlanan eser, Akçura’nın
vefatından on yıl sonra 1944 de Zaman Kitabevi tarafından yayınlanmış
olup 141 sahifedir).
4 — Türk Yılı’nda
kısa bir hal tercümesi.
M. F. Togay zikri geçen eserinde Akçura’yı şu cümlelerle tanıtır: “Yusuf
Akçurayalnız Türkiye’nin değil, bütün Türk dünyasının malı olmuş bir
varlıktır. Dahilde ve hariçte Türklüğü hayatım her zaman tehlikeye
koyarak zindan ve mahbeslerin her türlü izdir ap ve işkencelerini
göz’önüne alarak son nefesine kadar çalışmış fedakâr bir Türk müverrihi
idi”.
Y. Akçura,
“Şeyhuhet = ihtiyarlık” sayılmayacak, topu altmış yıllık ömründe yalnız
Osmanlı İmparatorluğunu değil bütün dünyayı sarsan vak’aların tanığı
olmuştur.
1877 (1293) Osmanlı - Rus Harbi,
1897 Yunan Harbi,
1904 Rus -Japon Harbi,
1911 Trablus Harbi,
1912 Balkan Harbi, 1914 - 18 I. Cihan Harbi,
1919 - 21 İstiklâl Harbi, arada isyanlar ve inkılaplar.
Y. Akçura, kendisini Akçura yapan gerçek benliğini bu mücadeleli devirde
bulur. O, Türkiye’nin son kale olduğunu ve Türklüğün bir bütün teşkil
ettiğine çoktan inanmıştır. Bu yalnız duygusal bir düşünce olmayıp,
ilmî kanaat düzeyine ulaşmıştır. O, son nefesine kadar milletinin
savunucusu olmuştur.
Eserleri:
Yusuf Akçura’nın makalelerini de içine alan tam bir bibliyografyası
henüz yoktur. M. F. Togay’ın da veciz bir şekilde ifade ettiği gibi
“Türk Yurdu, Akçura; ve Akçura Türk Yurdu” demektir. Onun “Kazan
Muhbiri”, Orenburg da çıkan “Vakit”, Kırım’da çıkan “Tercüman” gazeleri
ile Orenburg “Şura” ilmî dergisi v.b. çıkan makelcleri ile
Türkiye’deki, Mısır’daki, Fransa’daki yayınlarının bibliyografyasını,
genç kütüphanecilerimiz bir tez olarak hazırlayabilir. Biz burada
eserlerinden bir kısmını hatırlatmakla yetineceğiz:
— İlk Büyük Türk Tarihçisi, Kazan’h Sahabettin Mercanî, Musavver Malûmat
Gazetesi, 2 Ocak 1897.
— Osmanlı Saltanatı Müessesatının Tarihine Dair Bir Tecrübe, 1903. Paris
Ulûmu Siyasiye Mektebi Doktora Tezi, Fransızca, (Üçüncü mükâfatı
kazanan bu eserin medhal kısmı 1914 de Bilgi Dergisi I. ve 2.
sayılarında yayımlanmıştır).
— Üç Tarzı Siyaset, Türk Gazetesi, Kahire, 1905. P. Krisal’in 1912 yılı
Mayıs 14 de çıkan Fransız Mecmuası “İslâm âlemi” tanıtır.
— Ulûm ve Tarih, Kazan 1906 (Kazan’daki “Medrese-i Muhammediye” de
okuttuğu dersler).
— Alimcan-el Barudi Tercüme-i hali (eski harflerle), Kazan, Şeref
Matbaası, 1907. 64 sahife.
— Kazan Muhbiri’ndeki Makaleleri, 1908.
— 3 Haziran Vak’ai Müessifesi, Kerimof ve Hasimof Matbaası, Orenburg
1907.
— Defter-i A’mal (Muharrem Feyzi Togay; Yusuf Akçura ve Hayatı, 1944
İstanbul’da elyazmasından aynen yayımlandı).
— (Paris’te Ahmed Rıza Bey tarafından türkçe yayınlanan “Şurayı Ümmet”
ve fransızca “Meşveret” gazetelerindeki makaleleri).
— Eski Şurayı Ümmet de çıkan makalelerinden (Eski harflerle), Tanin
Matbaası, 17 Ekim 1329 (1913).
— Kader, 9 Mayıs 1902.
— Glohofski’nin Nutku Üzerine Mütalâa, 21 Haziran 1902,
— Bir Tavsiye, 3 Kasım 1902,
— Şark Meşelerine Dair, 7 ve 31 Aralık 1902,
— Nur ve Zulmet, 29 Ocak 1903,
— Rusya İhtilâline Dair,
— Türk, Cermen ve İslav Halkları Arasındaki Tarihî Münasebetler, Kadir
Matbaası 1330 (1914).
— Rusya’daki Türk - Tatar Müslümanların şimdiki Vaziyeti ve Emelleri,
1916 Lusanne, İsviçre (Fransızca).
— Muasır Avrupa Siyasî ve İçtimaî Fikirler ve Fikrî Ceryanlar, Büyük
Millet Meclisi Hükümeti Maarif Vekâleti Yayınları, 1339 (1923) (İslâv
ittihadı pek vakıfane tahlil edilmiştir. Hürriyet, müsavat, ve adalet
islâmiyetin esaslarıdır. Sosyalizm de yeni birşey değildir).
— Siyaset ve îktisad, Hilmi Kitabevi, İstanbul 1924, 221
s. (İstiklal Harbine ve kurtuluşa tesadüf eden günlerdeki hitabe ve
makaleleri):
Cihan harbine iştirakimiz ve istikbalimiz (nutuk).
İlk Ankara tahassüsatından bir mülakat,
Celâdet gösterdiğimiz,
Vazifemiz ve bir vazifeniz,
İktisadiyat ve fırkalar,
Cihad-ı Ekber’e dair,
Milliyetçilik ve halkçılık,
Türk Milliyetçiliğinin iktisadî menşeleri,
Milliyet ve maişet.
— Türk ve Tatarlar
birdir ve medeniyete hizmet etmişlerdir, Altın Armağan I. sayı.
— Türklük, Altın Armağan, Sayı. II.
— Türk Yılı, 1928. (Türkocakları adına neşredilmiştir).
— Tarih Yazmak ve Okutmak Usulleri, I. Tarih Kongresi, 1932.
— Osmanlı İmparatorluğunun Dağılma Devri (Eser 15 Şubat 1934 de yazılıp
bastırılmış, bir sene sonra da hayata veda etmiştir. Eserin ikinci
baskısı Maarif Vekâletince yapılmıştır). 174 sah. ve resimler, planlar.
— Şark Meselesine Ait Tarihî Notlar, (Erkânı Harbiye Mektebinin ikinci
sınıfındaki takrirleri) Erkânı Harbiye Mektebi Külliyatı, No. 12, Kasım -
1936.
